historische vereniging warder

Skip Navigation Links
 

Geschiedenis van warder in een notedop

 

Middeleeuwen - 19e eeuw


Warder is vermoedelijk ontstaan in de 11e of 12e eeuw tijdens de ontginning van het uitgestrekte laagveengebied ten zuiden van West-Friesland. De oorspronkelijke locatie lag waarschijnlijk verder naar het oosten, in het huidige Markermeer, aan de westoever van het toenmalige Almere (binnenzee). Door het oprukkende water tijdens de vorming van de Zuiderzee is het dorp opgeschoven naar de huidige locatie.
In 1414 wordt het dorp tezamen met Middelie en Kwadijk verenigd onder het poortrecht met Edam. Dit biedt de bewoners bepaalde voorrechten. De bewoners leven vanaf de 14e eeuw voornamelijk van de veeteelt en de visserij. Het dorp ontwikkelt zich tot een lintdorp. De omliggende landerijen zijn doorkruist met vele sloten die voor de nodige afwatering van het natte veenland zorgen. derhalve zijn deze landerijen alleen per boot bereikbaar.
In de 17e en 18e eeuw telt het dorp ook een groot aantal zeevarenden en in de eerste helft van de 17e eeuw maakt het dorp een kortstondige bloeiperiode door.
gemeenteplattegrond 1866


1800 - 1960

 
In 1847 wordt de 16e eeuwse kruiskerk gesloopt en in 1848 vervangen door het huidige kerkgebouw.
In de tweede helft van de 19e eeuw maakt de melkveehouderij een bloeiperiode door, waar ook Warder van profiteert. In deze periode worden er veel nieuwe boerderijen gebouwd en oude boerderijen vervangen. Dit zijn stolpboerderijen van een groter type dan er vóór deze periode in Warder stonden. Ook komen er er veel nieuwe burgerwoningen, winkels en werkplaatsen en een prestigieus Raadhuis annex schoolgebouw (1885).
Het vervoer van vee, melk, hooi, mest etc. gaat nog steeds per boot. Tot 1865 is Warder zelfs alleen per boot vanuit Oosthuizen bereikbaar. De belangrijkste verkeersader van Warder is een vaarsloot die door het lint loopt. Aan de noordzijde van deze vaarsloot loopt een smal voetpad. In dit voetpad bevinden zich 19 karakteristieke bruggen met hoge en lage leuning waarvan het brugdek afneembaar is om hoog beladen boten doorgang te kunnen verlenen. Zo´n brug wordt een tilletje genoemd.
In 1911 wordt er een coöperatieve zuivelfabriek gebouwd. In verband hiermee wordt in 1912 het voetpad verbreed tot een rijweg en de 19 tilletjes vervangen door 11 ophaalbruggen. Het voornaamste vervoermiddel voor de boeren blijft echter de boot. De landerijen zijn immers nog steeds alleen over het water bereikbaar.
foto 50 jaar getrouwd echtpaar


1960 - nu


In 1960 maakt een ruilverkaveling een einde aan het karakteristieke, door vaarsloten beheerste aangezicht van Warder. Door landruil krijgt elke boer nu zijn landerijen hoofdzakelijk rond zijn boerderij te liggen. Dammen in de sloten maken het land bereikbaar voor tractoren. Verder worden er een aantal verkavelingswegen door de polder aangelegd en worden buiten het dorp op verder weg gelegen landerijen nieuwe boerderijen gebouwd. De vaarsloot door het lint wordt geleidelijk gedempt, de ophaalbruggen verdwijnen en de dorpsweg wordt breder.
De schaalvergroting in de landbouw brengt met zich mee dat vele boerenbedrijven hun activiteiten beëindigen. Zo zijn er van de ca. 80 fulltime boerenbedrijven in 1945 nu nog maar een tiental over.
De vrijgekomen stolpboerderijen blijken in trek te zijn bij mensen uit steden als Amsterdam en Haarlem om als woonstolp te verbouwen en er komt een forse migratiestroom op gang van de steden naar plattelandsdorpen als Warder. In Warder worden vanaf eind 60-er jaren veel nieuwe woningen gebouwd op tot dusver onbebouwde open plekken in het lint (lintbebouwing). Het aantal inwoners neemt in de jaren 60 en 70 daaardoor toe.
Ook de zuivelfabriek valt ten prooi aan de schaalvergroting en beëindigd haar activiteiten in 1967. Het fabrieksgebouw wordt verkocht aan een honden- en kattenvoerfabrikant. In 1985 maakt deze fabriek plaats voor een nieuwbouwwijkje: het Zuivelhof.
In 1970 raakt Warder zijn status als zelfstandige gemeente kwijt en gaat op in de gemeente Zeevang.

 
 
 
 
  Aflevering "Polder op de schop",
NPO Andere Tijden 9 apr. 2016
 
   
  Donaties: